||| Szymon | Benedykt | Michał | Edward | Weronika (de domo Stempak) | Jerzy | Inni |||

na dół strony

Szymon Budny

Szymon Budny (ok. 1530 1593), pisarz, biblista, filolog; najwybitniejszy teolog braci polskich; po studiach w Akad. Krak. był księdzem luterańskim w Wilnie i Klecku; 1563 jako zwolennik skrajnego antytrynitaryzmu przystąpił do zboru braci pol. (których jak wspomina Norman Davies w ,,Boże Igrzysko - Histroria Polski" znani byli jako arianie, antytrynitarze, unitarianie, bracia polscy, rakowianie, pinczowianie, socynianie, farnowianie, sabelianie, budnianie, teiści, dyteiści, tryteiści [...]) na Litwie (był m.in. kaznodzieją w Zasławiu i Łosku); tłumacz z języków oryginalnych Nowego Testamentu (1570, 1574, 1589) oraz całej Biblii wraz z apokryfami (1572); autor dzieł w językach pol., łac. i ruskim (Budny był zwolennikiem propagowania protestantyzmu wśród ludności białorus. na Litwie); zdecydowane odrzucanie boskości Chrystusa i niechęć Budnego do radykalizmu społ. spowodowały, że jego twórczość nie była akceptowana nawet przez współwyznawców, którzy oskarżali go o sprzyjanie judaizmowi; O oprawdanii hriesznaho czełowieka pried Bohom (1562), Ad argumenta Simleri... (1575), O przedniejszych wiary chrystyjańskiej artykulech (1576), O urzędzie miecza używającem (1583). Złota Encyklopedia PWN edycja 2003

Na stronie Kościoła Luterańskiego w Polsce znajdujemy taką oto biografię:
Styczeń. Około 1530 r. w Budach na Mazowszu urodził się Szymon Budny. Studia prawdopodobnie zaliczył w Akademii Krakowskiej. Krótko potem został kalwińskim ministrem w dobrach Mikołaja Radziwiłła Czarnego. Wspólnym dziełem Wawrzyńca Krzyszkowskiego i Budnego był po rusku wydany w Nieświeżu popularny wykład nauki chrześcijańskiej w duchu reformacji dla grekokatolików: "Katichisis to jest Nauka starodawnaja Chrystianskaja od swiatoho Pisma dlia prostych ludiej jazyka ruskoho w pytaniach i odkazach sobrana". Dalsze tytuły napisane przez Budnego wywołały sprzeciw cerkwi zwłaszcza, że już wówczas ujawnił on poglądy antytrynitarskie, a także przeciwne anabaptyzmowi. Krytycznie ustosunkował się również do tłumaczenia Biblii Brzeskiej (1563), zarzucając tłumaczom nieuwzględnienie tekstów hebrajskich. W latach 1570 - 1572 dokonał przekładu "Biblii to jest Księgi Starego i Nowego Przymierza", ocenzurowany przez wydawców bez jego wiedzy. Pozyskawszy względy antytrynitarza krajczego litewskiego Jana Kiszki, dwa lata później wydał w Łosku poprawiony przekład "Nowego Testamentu" z komentarzem. W kilku rozprawach łacińskich sprowokował teologów zuryskich i heidelberskich do polemiki na temat dogmatu o Trójcy Świętej, próbował również korespondować z teologami angielskimi. Do ostrej polemiki dołączyli także teolodzy działający w Polsce. W odpowiedzi na ich ataki, także w Łosku ogłosił Budny w 1576 swoje podstawowe dzieło "
O przedniejszych wiary chrystyjańskiej artykulech" (fragemnt również na stronie Braci Polskich), stając się apologetą skrajnego unitarianizmu i nonadorantyzmu na Litwie, natomiast w zakresie reform społecznych nie podzielał nauk Braci Polskich w Małopolsce dotyczących sprawowania urzędów, wojen i kary śmierci.. Napisał także wstęp do polskiego przekładu dzieła Andrzeja Frycza Modrzewskiego "O poprawie Rzeczypospolitej", wydał też z opóźnieniem przekład pracy "O furyiach albo szaleństwach francuskich (...)", traktujący o tragedii hugenotów w noc św. Bartłomieja a mający przestrzec rodaków przed wyborem Francuza na tron Polski. Na sankcje synodów Braci Polskich Budny odpowiedział dziełem "O urzędzie miecza". Dwukrotnie ekskomunikowany (1582, 1584), ostatecznie odwołał niektóre ze swoich nauk, przyjęty na powrót do Zboru Braci Mniejszych. Zmarł 13.01.1593 w Wiszniowie na Litwie.
W opinii jemu współczesnych był nieprzejednanym polemistą, dorobił się wielu epitetów w rodzaju zżydziały ateista, z zawziętością był zwalczany zarówno przez teologów katolickich jak i wszystkie wyznania reformacyjne. Dziś obok tych zarzutów pojawia się uznanie dla jego płodności pisarskiej, perfekcyjne opanowanie języków hebrajskiego, greckiego i łaciny, co pozwoliło mu jako pierwszemu w Polsce na bardziej krytyczne i porównawcze tłumaczenia Biblii na język polski. Był krzewicielem czystości języka polskiego, sprzeciwiał się wprowadzaniu w obieg słownictwa zapożyczanego z niemieckiego a zwłaszcza coraz powszechniejszego zaśmiecania mowy zwrotami łacińskimi, natomiast proponował wykorzystanie bogactwa polskich narzeczy i języków słowiańskich.

Dzieła Szymona: Katichisis to jest Nauka starodawnaja Chrystianskaja od swiatoho Pisma dlia prostych ludiej jazyka ruskoho w pytaniach i odkazach sobrana, Nieśwież 1562; Świętego Justyna filozofa i męczennika rozmowa z Tryfonem Żydem, Nieśwież 1564; Księgi, które po grecku zową Apokryfa, to jest kryjome księgi. Nowy Testament, Nieśwież 1570; Biblia, to jest księgi Starego i Nowego Przymierza, Nieśwież 1572; Nowy Testament znowu przełożony, Łosk 1574; O przedniejszej wiary chrystiańskiej artykulech, to jest o Bogu jedynym, o Synu jego i Duchu św., Łosk 1576: wydanie krytyczne: Warszawa 1989, red. L Szczucki; O urzędzie miecza używającym, Łosk 1583; wydanie krytyczne: Warszawa 1932, red. S.Kot; Nowy Testament, Łosk 1589.

W księgarniach i antykwariatach (zwłaszcza internetowych) znaleźć można monografię: ,,Szymon Budny - zapomniana postać polskiej reformacji" Jan Kamieniecki - Wrocław 2002 / Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, stron 192.
*Budni - właściwie Szymon Budny - mają spory wkład w rozwój języka polskiego. To właśnie Biblia Nieświeska tłumaczona przez Szymona Budnego ,,wydała na świat" kilka nowych wyrazów - wtedy neologizmów - których używamy do dziś np.: rozdział, namiot, zgromadzenie i in. oraz słowo, które zrobiło najbłyskotliwszą karierę spośród wszystkich neologizmów Szymona - słowem tym jest ,,obywatel": wyraz zapożyczony z jeżyka czeskiego (po czesku: "obyvati"). Użył go Budny w zdaniu: "nasze obywatelstwo w niebiesiech jest", a już w Konstytucji 3 Maja słowo "obywatel" wraz z wyrazami pokrewnymi, takimi jak "obywatelski" czy "obywatelstwo", pojawiło się 6 razy (!) zaś w Konstytucji z 1921 roku aż 56... Wiadomości o Szymonie znaleźć można np. na stronach:
Virtual Guide to Belarus, Klubu Środowisk Twórczych, Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego, Braci Polskich...

Benedykt Budny
Benedykt (Benjamin, B(i)eniasz) Budny - urodzony w XVI wieku na Litwie zmarł około 1624; filozof, pisarz, tłumacz, wydawca.
Uważa się, że był synem lub bratem Szymona Budnego. W kronikach Królewieckich (dziś Kaliningradzkich) z 1588.07.01 wzmiankowany jako Beniamin Budneus, nobilis Lithuanus (szlachcic litewski).
W 1594 jako urzędnik na dworze
Księcia Krzysztofa Radziwiłła, załatwiał wszystkie jego - niedyplomatyczne - sprawy.

Dzieła Beniasza: ,,Historia krotofilna o kupcu, który się z drugim założył o cnotę żony swoiey" - tłumaczenie z Dekameronu; Powieść ,,Sprawy Białogłow roztropnych" w której to znajduje się tłumaczenie z Sokratesa - ,,Krótkich a węzłowatych powieści, które po grecku zwano Apophtegmata Księgi III. Przez... rozmaitych a przedniejszych autorów czwarty raz wydane - o wartości rozumu"; ,,Przyslowia Budnego"... oraz kilka dzieł Plutarcha.
Powyższa biografia może zawierać błędy - jest moją próbą ,,tłumaczenia" z języka litewskiego (którego nie znam ;-) krótkiej notki ze strony Uniwersytetu Wileńskiego (link powyżej)... zaś bibliografia jest zlepkiem informacji znalezionych w internecie.

Michał Budny
Michał Budny - (ur. 1907 Kielce - +1995) magister praw Uniwersytetu Warszawskiego, poświęcił się karierze dyplomatycznej, m.in. w amabasadzie RP w Waszyngtonie (1935-1939) i Londynie (1939-1945). Pozostając po wojnie na emigracji, wpółpracował przez blisko 25 lat z Międzynarodową Federacją Linii Lotniczych (IATA) w Nowym Jorku i Montrealu, po czym był drektorem wykonawczym i wiceprezesem Instytutu Józefa Piłsudskiego - badania Najnowszej Historii Polski w Nowym Jorku w latach 1971-1983. Ogłosił szereg opracowań i artykułów w wydawnictwach naukowyach polskich i obcojęzycznych. W chwili wydania Jego ,,Wspomnień Niefrasobliwych" w 1985 roku mieszkał w forest Hills pod Nowym Jorkiem. Został pochowany na Cmentarzu Matki Boskiej Częstochowskiej w Doylestown w stanie Pensylwania, w USA.
W antykwariatach znaleźć można: Michał Budny ,,Wspomnienia Niedrasobliwe", Polska Fundacja Kulturalna, Londyn 1985. Osobiście polecam - lekka, przy tym mądra, z humorem, świetnie napisana gawęda. Wciąga. Dodatkowo mnóstwo zdjęć autora. Niestety myli się w niej stwierdzając, że Budne-Sowięta w Ziemi Różańskiej leżą na Wołyniu. Może mieć to związek z moją teorią o przemieszczeniu się pewnej większej grupy Budnych właśnie z okolic Wołynia na zachód - na Śląsk. Potwierdza również we W.N., iż Jan Budny prowadził pod Grunwaldem chorągiew Jastrzębców.
Edward Budny
Edward Budny - kupiec, narciarz, wybitny trener, wychowawca najlepszych biegaczy w historii polskiego narciarstwa (Józef Łuszczek, Jan Staszel), olimpijczyk z Innsbrucku (1964). Autor książki ,,Droga do Lahti 1978" Wydawnictwo Krytyki Artystycznej Miniatura, Kraków, 2002.
Urodzony 24 maja 1937 w Kozach koło Bielska Białej, syn Jakuba i Marii Górna, absolwent Liceum dla Pracujących w Zakopanem (1970) i Studium Trenerskiego przy krakowskiej AWF. Narciarz - biegacz (175 cm, 68 kg), reprezentant Kolejarza Bielsko-Biała (do 1957) i WKS Zakopane (1957-1970), podopieczny trenerów: Bolesława Kruczka (klub), Tadeusza Kaczmarczyka i Tadeusza Kwapienia (kadra). 5-krotny mistrz Polski na 15 km (1963, 1970), 30 km (1967) i 4 x10 km (1967, 1969).

14-krotny wicemistrz kraju: na 15 km (1964, 1967-68), 30 km (1964, 1968, 1970), 50 km (1969) i 4x10 km (1960-61, 1963-66, 1968). Uczestnik MŚ: 1962 Zakopane: 22 m. (15 km), 1966 Oslo: 32 m. (30 km), 7 m. (4x10 km), 1970 Szczyrbskie Jezioro: 55 m. (15 km), nu. (30 km). 2-krotny medalista III Mistrzostw Armii Zaprzyjaźnionych 1967 Oberhof (2 m. - 30 km, 1 m. - 4 x10 km - partnerzy: Wawrzyniec Gąsienica, Bronisław Gut, Józef Rysula ). 2-krotny triumfator Biegu Sylwestrowego w Zakopanem (1963, 1966). Do historii polskiego sportu wchodzi jednak przede wszystkim jako wybitny szkoleniowiec, trener kadry narodowej biegaczy narciarskich (1973-1982), wychowawca m. in. dwóch medalistów MŚ: złotego - Józefa Łuszczka (Lahti, 1978, 15 km) i brązowego - Jana Staszela (Falun, 1974, 30 km).

Człowiek niesłychanie ambitny i piekielnie silnej woli. Wydaje się, że był pierwszym w polskim narciarstwie, który zrozumiał i wprowadził zasady nowoczesnego treningu i prawidłowego odżywiania się zawodników (owocowe mikstury dla podopiecznych męża w kadrze przygotowywała małżonka trenera, znakomita zawodniczka i trenerka Weronika Stempak-Budny). Mistrz Sportu. Trener Roku (1978) w plebiscycie czytelników "PS". Działacz Tatrzańskiego Okręgu Związku Narciarskiego. Żonaty (z W. Stempak od 23 czerwca 1962) ma dwoje dzieci: córkę Danutę (1963) i syna Tomasza (1976). Obecnie prowadzi sklep sportowy "Budny Sport", który znajduje się w budynku pod Wielką Krokwią im. S. Marusarza w Zakopanem. Mieszka na Antałówce.

*1964 Innsbruck: 15 km - 28 m. na 75 start. z czasem 55.35,2 (zw. Fin E. Maentyranta - 50.54,1); 30 km -
35 m. na 70 start. z czasem 1:41.31,9 (zw. Fin E. Maentyranta - 1:30.50,7); 4 x 10 km - 8 m. na 15 start.
z czasem 2:27.27,0 (zw. Szwecja - 2:18.34,6). Partnerami w sztafecie byli: J. Gut Misiaga, T. Jankowski i J. Rysula.

Weronika Krystyna z domu Stempak Budny
Weronika Krystyna Budny (de domo Stempak) - nauczycielka, trenerka, jedna z najlepszych narciarek polskich lat sześćdziesiątych, trzykrotna olimpijka z Innsbrucku (1964), Grenoble (1968) i Sapporo (1972), działaczka oświatowa i sportowa.
Urodzona 30 października 1941 w Wiązownicy koło Jarosławia, córka Józefa i Anieli Socha, absolwentka Liceum Ogólnokształcącego w Zakopanem (1959) i Wydziału Geografii UJ w Krakowie (1965), gdzie otrzymała tytuł magistra geografii oraz 2-letniego Studium Trenerskiego w krakowskiej AWF (1976, trener I kl.). Narciarka-biegaczka (163 cm, 53 kg), reprezentantka AZS Zakopane (1951-1962) i WKS Zakopane (1962-1972), podopieczna trenerów: Janusza Kobylańskiego (klub), Edwarda Mroza i Szymona Krasickiego (kadra). Czołowa, utytułowana biegaczka, reprezentantka Polski, olimpijka (1964, 1968, 1972). 6-krotna mistrzyni Polski: na 5 km (1965, 1969, 1972) i 10 km (1965, 1968-69). 12-krotna wicemistrzyni kraju: na 5 km (1964, 1968, 1970), 10 km (1964, 1967, 1970) i 3 x 5 km (1960, 1962, 1967, 1970-72). Uczestniczka MŚ: 1962 Zakopane: 22 m. (5 km), 21 m. (10 km), 4 m. (3 x 5 km); 1966 Oslo: 21 m. (5 km), 16 m. (10 km), 7 m. (3 x 5 km); 1970 Szczyrbskie Jezioro: 27 m. (5 km) , 22 m. (10 km), 8 m. (3x 5 km). 6-krotna medalistka zimowej Uniwersjady 1960 Chamonix: 3 m. (3 x 4 km - partnerki: Irena Arłamowska, Stanisława Pradziad), 1962 Villard de Lens: 2 m. (3 x 5 km - partnerki: Stefania Biegun, Magdalena Bujak),1964 Szpindlerowy Młyn: 3 m. (5 km), 3 m. (3 x 4 km - partnerki: Anna Ustupska, Jolanta Łopuszyńska), 1966 Sestiere, Włochy: 2 m. (8 km), 3 m. (3 x 5 km - partnerki: Maria Krok, Teresa Merena). Triumfatorka zawodów w Klingenthal (1967 - 3 x 5 km). 5-krotna zwyciężczyni Memoriału B. Czecha i H. Marusarzówny (1967-1972). 2-krotna zwyciężczyni Biegu Sylwestrowego w Zakopanem (1966, 1968). Po zakończeniu kariery zawodniczej (1972) pracowała w Szkole Mistrzostwa Sportowego na Bystrem jako trener i nauczyciel geografii, uczyła się (1976, AWF), prowadziła grupę dzieci w Szkole Podstawowej w Kościelisku i zorganizowała (1990) Społeczne Liceum Ogólnokształcące w Zakopanem, będąc jednocześnie dyrektorem tej placówki. Mistrzyni Sportu, odznaczona m. in. brązowym Medalem za Wybitne Osiągnięcia Sportowe. Małżonka (od 1962) olimpijczyka i wybitnego trenera Edwarda Budnego, matka: Danuty (1963) i Tomasza (1976). Jest na emeryturze, mieszka w Zakopanem, na Antałówce.

*1964 Innsbruck: 5 km - 27 m. na 33 start. z czasem 21.07,1 (zw. K. Bojarskich, ZSRR - 17.50,5).
*1968 Grenoble: 5 km - 19 m. na 34 start. z czasem 17.38,2 (zw. Szwedka T. Gustafsson - 16.45,2); 10
km - 21 m. na 34 start. z czasem 40.09,4 (zw. Szwedka T. Gustafsson - 36.46,5); 3 x 5 km - 5 m. na 8 start.
z czasem 59.04,7 (zw. Norwegia - 57.30,0). Partnerkami w sztafecie były: S. Biegun i J. Czerniawska.
*1972 Sapporo: 5 km - 13 m. na 44 start. z czasem 17.38,74 (zw. G. Kułakowa, ZSRR - 17.00,50); 10 km -
11 m. na 42 start. z czasem 35.57,59 (zw. G. Kułakowa, ZSRR - 34.17,82); 3 x 5 km - 7 m. na 11 start. z
czasem- 51.49,13 (zw. ZSRR - 48.16,15). Partnerkami w sztafecie były: J. Chromik i A. Duraj.

Jerzy Budny
Jerzy Budny - Prezes Polskiego Klubu Wyścigów Konnych. Pan Jerzy Budny jest potomkiem rodu Budnych, od pokoleń zajmującego się hodowlą koni pełnej krwi angielskiej i prekursorów wyścigów konnych w Polsce.
Stryj J. Budnego z Bychawy był znanym przed wojną hodowcą koni pełnej krwi angielskiej oraz jednym z założycieli i aktywnych członków Towarzystwa Zachęty do Hodowli Koni w Polsce. Pan Jerzy Budny nigdy nie należał do żadnej partii, jego orientacja polityczna była dobrze znana, pod koniec lat 70-tych wstąpił do ,,Solidarności", był jej Przewodniczącym w ZHOZ, "Polhozie" i aktywnym działaczem komórki "Solidarności" w Ministerstwie Rolnictwa. W wydziale Hodowli Koni ZHOZ i Polhoz, którego był kierownikiem mieściła się tajna biblioteka obsługująca Ministerstwo Rolnictwa i okolice, która wynoszona była z dużym ryzykiem 14 grudnia 1981 roku. W stanie wojennym J. Budny miał duże nieprzyjemności i trudności z tytułu swojej działalności w ruchu "Solidarność". - tekst ze strony ,,Wyścigi konne i konie"
Inni
Oto i lista dzieł Budnych dostępnych w Bibliotece Narodowej: Autor: Budny ; Autor: Budna . Na liście tej nie znajduje się (dane z dnia 20.04.05) książka: ,,Droga do Lahti 1978" Edwarda Budnego wydana w 2002 roku przez Wydawnictwo Krytyki Artystycznej Miniatura.

Objaśnieania:
1. RADZIWIŁŁ KRZYSZTOF, zw. Piorunem, książę (1547-1603), ojciec Krzysztofa, wojewody wil., syn Mikołaja, zw. Rudym, od 1572 hetman polny litew., od 1584 wojewoda wil., od 1589 hetman w. litew.; doświadczony dowódca w wyprawach moskiewskich S. Batorego (stąd przydomek Piorun); w kampanii 1601 przeciw Szwedom odniósł, wraz z J.K. Chodkiewiczem, zwycięstwo pod Kokenhausen, następnie zdobył Wenden (ob. Kieś); kalwin, protektor dysydentów; zwalczał unię brzeską i starał się sprzymierzyć dyzunitów z protestantami.

! Jeżeli masz na nazwisko Budny, lub z Budnymi Jesteś spokrewniony pisz! :
Wyślij list do autora strony

na górę strony

||| Projekt i wykonanie serwisu: Krzysztof Budny !!!WSZYSTKIE PRAWA ZASTRZEŻONE!!! |||